PREGUNTA 1. INMUNOLOXÍA. BIOTECNOLOXÍA. (2,5 puntos).

TEXTO: A ciencia do ARNm, vacinas COVID-19 e Premio Nobel de Medicina 2.023

O Premio Nobel de Medicina 2.023 recaeu en Katalin Karikó e Drew Weissman polos seus descubrimentos sobre o ARN, clave do éxito sen precedentes das vacinas ARNm contra a COVID-19.

Nas vacinas "tradicionais", as proteínas (ou fragmentos delas) dos virus ou bacterias infecciosas actúan como antíxenos, provocando a resposta do sistema inmunitario. O organismo recorda esta resposta e é capaz de combater eficazmente o patóxeno en futuras infeccións. A xenial e sinxela idea de Katalin Karikó e Drew Weissmann foi utilizar ARNm, no canto de proteínas recombinantes, patóxenos atenuados (non infecciosos), ou fragmentos de patóxenos, para producir a resposta inmunitaria.

Non obstante, o ARNm é moi inestable, polo que é necesario protexelo, dotándoo dun vehículo que o encapsula e transporta ata as células trala súa inxección no organismo. Para isto usáronse nanopartículas lipídicas, unhas pequenas vesículas con distintos tipos de lípidos que forman unha membrana pechada, capaz de albergar o ARNm no seu interior e de liberalo unha vez dentro da célula.

Adaptado de: Ciencia para todos. Sociedad Española de Bioquímica y Biología Molecular

1.1. Indique, a partir da información do texto, tres tipos de vacinas, aparte das baseadas en ARNm.

1.2. Que moléculas son as indicadas cos números 1, 2 e 3 da figura? Cal é o nome do orgánulo sinalado co número 4? Que son as estruturas sinaladas co número 5?

1.3. Describa, brevemente, a estrutura e función da molécula representada co número 3 na figura. Na descrición deben figurar os termos: antíxeno(s), célula(s) plasmática(s), epítopo(s), inmunoglobulina(s) e parátopo(s).

1.4. No texto menciónase que se utilizan pequenas vesículas lipídicas para facilitar a entrada do ARNm no interior da célula. Explique, brevemente, este mecanismo de transporte.

1.5. Algúns virus, como o da gripe, teñen unha alta taxa de mutacións, o que fai que, moitas veces, as vacinas dun ano non sexan eficaces ao seguinte. Como pode facilitar a utilización de ARNm a creación de vacinas novas, adaptadas ás mutacións producidas?

PREGUNTA 2. A BASE MOLECULAR DA MATERIA VIVA. METABOLISMO CELULAR. (2,5 puntos).

2.1. (1 punto).

A hidroxenación das graxas é un dos procesos habituais na industria alimentaria.

A) Como afecta a hidroxenación das graxas á estrutura química dos seus ácidos graxos?

B) Que ocorre co punto de fusión dun aceite tras sometelo a un proceso de hidroxenación?

C) Un gran número alimentos procesados conteñen graxas hidroxenadas, moitas delas de tipo trans. Considera saudable o consumo deste tipo de alimentos? Explique, brevemente, a resposta.

2.2. Responda un dos dous apartados seguintes. (1,5 puntos).

2.2.1. A fenilcetonuria é unha afección pouco frecuente na cal un bebé nace sen a capacidade de descompoñer apropiadamente a fenilalanina, xa que carece da encima fenilalanina hidroxilase (PHA), que transforma a fenilalanina en tirosina.

A) Tanto a fenilalanina como a tirosina son aminoácidos, cuxas fórmulas estruturais están representadas na figura (un aminoácido cun anel aromático sen hidroxilo, e outro co mesmo anel pero cun grupo OH na posición para). Copie as fórmulas no seu exame, e indique cal corresponde a cada un deles. Razoe a resposta.

B) Sinale na fórmula cales son os grupos funcionais que permiten recoñecer que se trata de aminoácidos e indique o nome deses grupos.

C) A que tipo de biomoléculas pertencen a maior parte dos encimas? Sinale catro propiedades que posúan as encimas.

2.2.2. A) Identifique as moléculas marcadas como A e B na figura, e indique a súa función nos seres vivos. (A: polímero ramificado de glicosa con enlaces α; B: polímero lineal de glicosa con enlaces β e estrutura en zigzag).

B) Como se chaman os enlaces que unen os monómeros da figura B? Son enlaces monocarbonílicos ou dicarbonílicos? Explique a resposta.

D) Explique por que os seres humanos non poden utilizar a molécula B como fonte de enerxía.

PREGUNTA 3. A CÉLULA. XENÉTICA MOLECULAR. (2,5 puntos).

3.1. (1 punto).

Temos dúas moléculas de ADN (I e II) de dobre cadea e da mesma lonxitude. Sometemos ambas a altas temperaturas e observamos que o ADN I se desnaturaliza antes ca o ADN II. Cal das dúas moléculas de ADN terá maior cantidade de guanina? Razoe a resposta.

3.2. Responda un dos dous apartados seguintes. (1,5 puntos).

3.2.1. A figura mostra un xene cun promotor, exóns e intróns que dá lugar (etapa A) a un pre-ARNm cos exóns e intróns (cap 5' e cola poli-A xa engadidas), que se procesa (etapa B) ata un ARNm maduro só con exóns (cap 5' e cola poli-A) e este, na etapa C, dá lugar a unha proteína (estrutura terciaria, número 3).

A) Que proceso está representado na figura? Explique as diferenzas máis salientables deste proceso entre as células procariotas e as eucariotas.

B) Identifique as moléculas 1, 2 e 3. Que partes do proceso están indicadas coas letras A, B e C?

3.2.2. A) Identifique as estruturas marcadas con números na figura (debuxo do núcleo: 1 contornos da membrana con poros, 2 membranas envolvendo, 3 estrutura central densa, 4 medio interno, 5 capa máis externa).

B) Se destruímos mediante un composto tóxico a estrutura nº 3, a célula sobrevive unhas horas, pero acaba por morrer. Indique a relación que hai entre este retraso e a función desa estrutura.

PREGUNTA 4. A CÉLULA. METABOLISMO CELULAR. (2,5 puntos).

4.1. (1 punto).

Indique unha función de cada un dos seguintes orgánulos ou estruturas: aparato de Golgi, centrosoma, cloroplasto, lisosoma, mitocondria, nucléolo, peroxisoma, retículo endoplasmático liso, ribosoma e vacúolo.

4.2. Responda un dos dous apartados seguintes. (1,5 puntos).

4.2.1. A) Identifique o orgánulo representado na figura A (orgánulo elíptico con dobre membrana, espazo intermembrana, estroma, tilacoides do estroma, ribosomas, tilacoides apilados en grana e ADN circular) e indique o nome das estruturas sinaladas cos números 1-9.

B) Que proceso, de gran importancia biolóxica, ten lugar nese orgánulo?

C) Identifique a molécula marcada como B na figura (molécula con anel de porfirina con Mg²⁺ central e cadea fitol) e indique en que parte do orgánulo se localiza. Cal é a súa función?

4.2.2. A) Identifique o composto representado na figura (molécula con tres grupos fosfato unidos en serie, ribosa e adenina) e indique a que tipo de biomoléculas pertence. Cal é o seu papel no metabolismo celular?

B) Indique o nome de dúas rutas do catabolismo da glicosa nas que se xere ese composto.

C) Cal é o nome da ruta da fotosíntese na que se consome ese composto?

D) Indique cal pode ser a procedencia do acetil-CoA que ingresa no ciclo de Krebs. En que parte da mitocondria ten lugar este ciclo?